نامــه 18 سمن حـــوزه کودک برای رفـــع مشکل کودکان بازمانده از تحصيل مهاجر

يکي از چالش‌هايي که امروز جامعه ما با آنها روبه‌رو است، وجود ميليون‌ها کودک کار و بازمانده از تحصيل است. اين مسئله از جهات بسياري در صدها جلسه و نشست رسمي يا غيررسمي مورد نقدوبررسي قرار گرفته‌است. آنچه از اين بررسي‌ها به دست آمده، چيزي جز محروميت روزافزون اين کودکان از تحصيل و بازماندنشان از درس و مدرسه در پي نداشته‌است. در همين ميان تعدادي از ان‌جي‌اوهاي حوزه کودک نامه سرگشاده‌اي براي رفع مشکلات کودکان مهاجري که در ايران زندگي مي‌کنند و يکي از گروه‌هاي بازمانده از تحصيل ‌هستند، نوشته‌اند و براي دفتر رياست‌جمهوري اسلامي ايران، وزارت آموزش وپرورش، معاونت پيشگيري از وقوع جرم قوه‌قضائيه، وزارت کشور جمهوري‌اسلامي ايران، سازمان بهزيستي جمهوري‌اسلامي ايران و وزارت کار و تعاون ارسال کرده‌اند در بخشي از اين نامه آمده است: «علاوه بر فقر و عدم توانايي مالي براي تأمين ملزومات تحصيل، نداشتن شناسنامه عامل بسيار مهم ديگري است که دست آنها را از يکي از پايه‌اي‌ترين حقوق کودکي يعني حق تحصيل، کوتاه کرده است. گروه‌هاي بزرگي از کودکان رنج‌ديده (عمدتا افغانستاني) که تقريبا همگي‌شان طعم تلخ مهاجرت اجباري ناشي از جنگ، همراه با آوارگي، بحران هويتي، استثمار، فشار ناشي از نگاه نژادپرستانه و انواع خشونت غيرقابل‌تصور را چشيده‌اند. مقام معظم رهبري در سال‌هاي اخير فرماني مبني‌بر اينکه «کودکان افغانستاني چه آنها که داراي شرايط قانوني حضور در ايران هستند و چه آنها که مدارک حضور قانوني را ندارند بايد در مدارس دولتي ثبت‌نام شوند» را صادر کردند که به «طرح فرمان» مرسوم شد. »
در بخش ديگري از اين نامه آمده است: «ما، فعالين حقوق کودک، پس از سال‌ها تلاش به يکي از اهداف خود که همانا حق تحصيل براي کودکان مهاجر است، نزديک شده‌ايم. آنچه ما را به نوشتن اين سطور وامي‌دارد، خوشحالي بي‌اندازه‌مان ازاين واقعيت است که بالاخره بخشي از کودکان، به جاي بودن در کارگاه‌ها و خيابان‌ها، به مدرسه و کلاس درس بازمي‌گردند. تجارب ما در کار با کودکان مهاجر و مشاهدات‌مان از چگونگي اجراي طرح فرمان بيانگر اين نکته است که بر سر راه حضور مداوم کودکان در کلاس درس موانع جدي وجود دارند که در ادامه به برخي موانع مي‌پردازيم و راه‌حل‌هاي پيشنهادي خود را براي رفع آنها ارائه مي‌کنيم. هر چند کودکي دوراني کوتاه است اما هر آسيب، هر چند کوچک، در اين دوران مي‌تواند عواقبي داشته باشد که فرد را در تمام طول عمر همراهي مي‌کند. لذا حمايت افراد، سازمان‌ها، فعالين حقوق کودک و ساير اقشار جامعه را، در جهت تسريع و تسهيل «طرح فرمان» يعني ثبت‌نام از همه‌‌‌ کودکان فاقد اوراق هويتي در مدارس دولتي، ضروري مي‌دانيم. احتراماً با عنايت به اينکه معاون مرکز امور بين‌الملل و مدارس خارج از کشور وزارت آموزش و پرورش، ابلاغ شيوه نامه ثبت‌نام از دانش‌آموزان اتباع خارجي به ادارات کل آموزش وپرورش استان‌ها را اعلام کرده‌اند، به عرض مي‌رساند پس از گذشت سه سال از صدور «طرح فرمان رهبري» و از آنجايي‌ که طرح فرمان موضوع کار سازمان‌هاي مردم‌نهاد در اجرا بود انتظار مي‌رفت براي شيوه نامه جديد به نظرات آنها توجه گردد.» در اين نامه به دلايل تداوم بازماندگي از تحصيل اين کودکان اشاره شده و آمده است: «عدم تمکن مالي خانواده‌هاي اين کودکان و دريافت هزينه در قالب شهريه، کمک‌هاي مردمي، هزينه لباس فرم مدرسه، لوازم التحرير، بيمه و … مهم‌ترين دليل تداوم بازماندگي اين کودکان از تحصيل است، بخش‌نامه‌هاي ضد و نقيض و ديرهنگام از طرف آموزش‌وپرورش مناطق، عدم توجه به هماهنگي سن دانش‌آموزان با پايه آموزشي مربوطه و تعيين سطح ضرب الاجلي، بدون درنظرگرفتن شرايط محروميت از تحصيل اين کودکان و مشاهده برخي برخوردهاي تبعيض‌آميز و غيرمحترمانه با خانواده‌ها و کودکان در زمان ثبت‌نام و در حين سال تحصيلي. » در بخش ديگري از اين نامه براي جذب کليه کودکان و اجرايي شدن کامل طرح فرمان بر مواردي براي ضرورت اجراي اين طرح تأکيد شده و آمده است: «عدم اخذ هرگونه هزينه حين و پس از ثبت‌نام دانش‌آموزان، با توجه به اصل 30 قانون اساسي و اهتمام جدي به مسائل پيراموني فقر و آسيب‌هاي ناشي از آن براي کودکان، لزوم شناسايي و جذب: شناسايي و جذب کودکان بازمانده از تحصيل از طريق کارشناسان بهزيستي، شهرداري، اداره اتباع، آموزش و پرورش، بازرسان اداره کار، سازمان‌هاي غيردولتي، ثبت احوال، سازمان بهداشت و اداره آمار در طرح فوق، از مهم‌ترين راهکارهايي است که مي‌تواند مانع از بازماندگي اين کودکان از تحصيل شود. تدوين يک آيين‌نامه اجرايي صريح براي پرهيز از اعمال برخوردهاي سليقه‌اي با طرح و پرهيز از هرگونه جداسازي کودکان مهاجر از ديگر کودکان با توجه به آسيب‌هاي جدي و ناکامي‌هاي تجربه شده در اين دست طرح‌ها. ايجاد فضاهاي آموزشي بيشتر در مناطق پرجمعيت و مجازبودن ثبت‌نام در هنرستان‌ها. ثبت‌نام دانش‌آموزان و صدور کارت آموزش به صورت مستقيم و بدون تعيين ضرب الاجل کوتاه (پنج روز) در سامانه آموزش و پرورش بدون نياز به ارجاع به سازمان‌هاي ديگر. در مناطق نوزده‌گانه استان‌هاي ممنوعه که ورود اتباع خارجي به آنها ممنوع است، کودکان مهاجر بسياري زندگي مي‌کنند که يک سند بالادستي مانع تحصيل‌شان مي‌شود و دستورالعمل بايد طوري تنظيم شود که آنها نيز در نظر گرفته شوند. صدور اوراق هويتي براي هر کودک در بدو تولد که از حقوق کودکان است، مانع از بروز مشکلات بعدي در هنگام ثبت‌نام مدارس و در ساير موقعيت‌ها، خواهد بود. همچنين پس از ثبت‌نام اين کودکان به‌دليل عدم پيش‌بيني و تأمين ظرفيت کافي نيروي انساني و امکانات از سوي آموزش‌وپرورش مناطق، ارتقاي سطح نشاط دانش‌آموزان، پيشگيري از آسيب‌هاي اجتماعي، تأمين امکانات تربيت بدني، تأمين نيازها و امکانات مرتبط با زبان مادري دانش‌آموزان، پيشگيري از ناهنجاري‌هاي قامتي، تأمين ملزومات رشد همه‌جانبه و مواردي ديگر از اين دست، به شدت احساس مي‌گردد.»
موسسه خيريه لبخند اراک، باشگاه مثبت اراک، کانون فرهنگي حمايتي کودکان کار کوشا، مؤسسه نيکوکاري سرمد، کميته کودکان بنياد مهر همدان، انجمن امداد دانشجويي مردمي ايما، جمعيت دفاع از کودکان کار و خيابان، حاميان حق کودکي بامداد، فعالين اجتماعي کيش، مؤسسه طبيعت تاک، مؤسسه گردشگري آواي طبيعت شريف، سراي ياري کودکان اميد (سيکا) ، سازمان مردم نهاد کيمياي سبز (مرکزي) ، حاميان کودکان کار رنگ خدا، بانوان مهر همدان، مجمع متخصصين ايران (دپارتمان جامعه‌شناسي، علوم، سياسي، تاريخ) و توسعه پايدار جامعه سالم کاسپين از امضاکنندگان اين نامه بوده‌اند.